Gaslighting (w dosłownym tłumaczeniu „oświetlenie gazowe”) to podważanie rzeczywistości, która przyjmuje postać manipulacji emocjonalnej, gdzie drugą osoba wprowadzana jest w stan dezorientacji.                                                                   

Zjawisko ma swoją genezę w sztuce  teatralnej „Gas Light” opowiadającej o mężczyźnie, który wmówił swojej żonie, że jest chora psychicznie. Zasadniczym celem osoby stosującej tę metodę przemocy jest uzyskanie korzyści, np. w uzyskaniu lepszego statusu społecznego, bardziej sprzyjającej sytuacji życiowej lub lepszej pozycji zawodowej. Daje stosującemu poczucie władzy i kontroli przy jednoczesnym sukcesywnym osłabianiu osoby doznającej. Poprzez tworzenie atmosfery dezorientacji i lęku, gaslighter zyskuje przewagę emocjonalną, co ułatwia manipulację i realizację niecnych celów.

Stosujący tę formę przemocy za wszelką cenę próbuje ukryć własne nieodpowiednie zachowania, przypisując winę innym osobom. Przykładem zjawiska może być pracodawca, który przypisuje pracownikom winę za określone czyny w celu utrzymywania poczucia lęku uogólnionego i kontroli narracyjnej.

 

Przykłady gaslightingu

• Podważanie percepcji – negowanie i minimalizowanie Twoich obserwacji, doświadczenia i tego, co wyraźnie czujesz. Twierdzenie, że źle pamiętasz wydarzenia, że przekręcasz fakty lub jesteś przewrażliwiony/a.

• Dezinformacja i zakłamywanie faktów – przekazywanie przez manipulatora nieprawdziwych lub wyolbrzymionych informacji, np. fałszywe oskarżenia pod Twoim adresem, zmieniony kontekst wydarzeń. Celem jest wprowadzenie Cię w błąd i zaburzenia Twojego postrzegania rzeczywistości.

• Sugerowanie problemów ze zdrowiem psychicznym – sugerowanie, że jesteś niestabilny emocjonalnie czy chory psychicznie, aby podważyć Twoją wiarygodność i zaprzeczyć temu, co naprawdę czujesz.

• Izolacja społeczna – dążenie osoby stosującej gaslighting do odizolowania Cię od ludzi, np. poprzez twierdzenie, że mają wobec Ciebie złe intencje i nie można im ufać. Wszystko po to, aby osłabić Twoje zewnętrzne źródła wsparcia.

• Wywoływanie poczucia winy i wstydu – przypisywanie Ci winy za błędy i wszelkie niepowodzenia w relacji oraz twierdzenie, że jesteś niedostatecznie dobry na coś lub godny czegoś.

 

Jak rozpoznać czy jesteś ofiarą gaslightingu?

1. Ciągle się zastanawiasz.
2. Wiele razy zadajesz sobie pytanie: „Czy jestem zbyt wrażliwy?”.
3. Często czujesz się zdezorientowany.
4. Zawsze przepraszasz swojego partnera.
5. Nie możesz zrozumieć, dlaczego nie jesteś szczęśliwszy.

 

Jak się bronić przed gaslightingiem?

Najpierw trzeba zdobyć wiedzę na temat tego, w jaki sposób działa ta technika manipulacji, co pomoże Ci znacznie zwiększyć czujność na sygnały, które mogą świadczyć o gaslightingu w relacjach.

Nie pozwól się izolować i buduj wsparcie społeczne, aby zawsze mieć wokół siebie godnych zaufania ludzi, którzy Cię wspierają i wierzą w Twoje doświadczenia. Gdy czujesz, że sytuacja Cię przerasta – zasięgnij profesjonalnej pomocy. Skorzystaj z pomocy terapeuty, który pomoże Ci jeszcze lepiej zrozumieć całą sytuację oraz zbudować skuteczne strategie obronne, które będą miały za zadanie pokonać gaslighting. Jak udowodnić fakty, które są podważane przez gaslightera? Gromadź konkretne dowody (wiadomości, e-maile, nagrania czy notatki), gdyż posiadanie namacalnych potwierdzeń tego, co miało miejsce pomoże Ci przeciwdziałać manipulacji.